Cmentarna ulica

Cmentarna ulica znajduje się w częstochowskiej dzielnicy → Wyczerpy-Aniołów. Przebiega od ul. Warszawskiej w kierunku północnym aż do południowej, głównej bramy Cmentarza Kule. Przecina ją linia kolejowa Warszawa – Katowice (znajduje się tam przejazd strzeżony). Po ulokowaniu w 1882 nowego cmentarza poza granicami miasta – na wzgórzu w osadzie Kule, droga prowadząca na cmentarz z kierunku południowego nie posiadała nazwy (taki stan przedstawia plan Częstochowy z 1901). Z kolei na planie miasta z 1909 ulica ma już nazwę: Cmentarna. W dwudziestoleciu międzywojennym wydrukowano jednak plan, na którym jest ona określona jako droga „Na cmentarz”. W okresie II Rzeczypospolitej i po II wojnie światowej odcinek ul. Cmentarnej pomiędzy ul. Warszawską a torami był, w porównaniu z innymi okolicznymi ulicami, gęsto zabudowany kamiennymi domami parterowymi i licznymi jednopiętrowymi kamienicami. Odcinek północny tej ulicy zajmowało kilka parterowych domów, ogrody i place wykorzystywane pod uprawy. Na południowym odcinku ul. Cmentarnej rosło kilka drzew, chodniki były oddzielone od jezdni trawiastymi pasami (obecnie istnieje tylko jeden – przy domach z nieparzystą numeracją, rosną na nim drzewa). Z kolei północna część ulicy obsadzona została kasztanowcami, które do dziś tworzą szpaler prawie do samej bramy cmentarza. Na rogu ul. Warszawskiej i Cmentarnej działał młyn parowy. Na początku września 1939 koło Cmentarza Kule stacjonował I dywizjon 7 pułku artylerii lekkiej i stamtąd prowadził ogień w kierunku nacierających z północnego zachodu Niemców. W jednym z domów przy nekropolii kwaterę miał dowódca 27 pułku piechoty ppłk → Bronisław Panek. 2 IX 1939 niemieckie lotnictwo zbombardowało okolicę (w tym tory kolejowe), nie czyniąc wielkich szkód. Już przed wojną naturalnym przedłużeniem ul. Cmentarnej w kierunku południowym była niezabudowana, gruntowa droga bez nazwy, dochodząca do odcinka ul. → Jaskrowskiej (obecnie przebiega tam ul. Drogowców); wyszczególniano ją na planach przedwojennych, ale zanikła ona po wybudowaniu w latach 70. trasy szybkiego ruchu Warszawa – Katowice (Al. Wojska Polskiego). Przedłużenie takie zrealizowano w XXI w. W związku z budową centrum logistycznego przy trasie szybkiego ruchu, w lutym 2022 oddano do użytku nową drogę (kontynuację ul. Jaskrowskiej), przebiegającą od skrzyżowania ulic: Warszawskiej i Cmentarnej do Al. Wojska Polskiego. W ramach wcześniejszego remontu ul. Warszawskiej wspomniane skrzyżowanie zastąpiono rondem (od 2015 rondo im. o. K. Raczyńskiego). W czasie tej przebudowy i podczas prac prowadzonych parę lat wcześniej przy ul. Cmentarnej ubyło kilka domów (wyburzono przeważnie obiekty w złym stanie). Obecnie przy ul. Cmentarnej działają różne sklepy, przychodnia weterynaryjna, lokal gastronomiczny, zaś w północnej części – zakłady kamieniarskie, punkty sprzedaży kwiatów i zniczy oraz Dom Przedpogrzebowy Kule. Przed II wojną światową na ul. Cmentarnej mieszkał weteran – były powstaniec śląski i robotnik Stanisław Potocki. Z kolei po II wojnie światowej na ulicy tej mieszkał były powstaniec śląski i żołnierz Armii Krajowej Wincenty Portała.

Spis abonentów sieci telefonicznych Dyrekcji Okręgu Poczt i Telegrafów w Krakowie na 1939 r., [b.m.r.w.], s. 50; – Juliusz Sętowski, Cmentarz Kule w Częstochowie. Przewodnik biograficzny, Częstochowa 2005, s. 13; – Mieszkańcy ziemi częstochowskiej dla Górnego Śląska 1919–1920 – 1921. Słownik biograficzny, redakcja Juliusz Sętowski, Częstochowa 2021, s. 204, 206; – Jan Dobrowolski, Moja służba w 27 pułku piechoty, Częstochowa 2000, s. 59–61; – Piotr Zarzycki, 7 pułk artylerii lekkiej, Pruszków 2000, s. 22–23; – materiały w zbiorach Ośrodka Dokumentacji Dziejów Częstochowy Muzeum Częstochowskiego.

Paweł Michalski