Cabała Stanisław

Cabała Stanisław (1893–1978), pseud. Bolesław, Dobrosław, Kruk, Sławomir, Sztubak II. Działacz niepodległościowy, członek Rady Miejskiej w Częstochowie. Ur. 14 II 1893 w Krzemienicy w powiecie rawskim (Rawa Mazowiecka), był synem Jana i Wandy z Broniarków.

Cabała ok. 1900 przeniósł się z rodzicami do Częstochowy. Tutaj ukończył szkołę Pomianowskiego, cztery klasy gimnazjum Czesława Bagieńskiego, później kursy handlowe przy Stowarzyszeniu Wzajemnej Pomocy Pracowników Handlowych miasta Częstochowy. W 1907, będąc uczniem, wstąpił do Polskiej Partii Socjalistycznej-Frakcji Rewolucyjnej (PPS-FR). Od 1910 należał też do Związku Młodzieży Postępowo-Niepodległościowej. W 1912 został aresztowany i przetrzymywany był w areszcie w Częstochowie. Po uwolnieniu zmuszony był wyjechać z miasta. W 1912–13 pracował w Warszawie jako kontroler w biurze firmy Starke, a później do końca 1914 w biurze firmy Ćwierzyński i Spółka. We wrześniu 1914 ukończył szkołę podoficerską Legionów Polskich. Walczył pod Krzywopłotami. W początkach 1915 przebywał w Częstochowie, gdzie prowadził działania na rzecz Legionów Polskich. W 1915 przydzielony do 4 pp III Brygady Legionów Polskich. Skierowany na front (pod Ludwinów i Jastków), został wzięty do niewoli rosyjskiej. Zbiegł dzięki pomocy miejscowej ludności. We wrześniu 1916 schorowany trafił do szpitala legionowego w Kamieńsku (powiat piotrkowski). Wyleczony powrócił w listopadzie tr. do Częstochowy, gdzie rozpoczął działalność w szeregach → Polskiej Organizacji Wojskowej (POW) i PPS-FR. W 1917–18 pracował w deputacji żywnościowej Magistratu miasta Częstochowy; był zatrudniony w sklepie nr 10. W listopadzie 1918 wraz z członkami POW brał udział w rozbrajaniu Niemców, później współorganizował → 27 pułk piechoty i służył w nim jako dowódca kompanii. W marcu 1919 odszedł z wojska i rozpoczął pracę na kolei. Od 1925 był członkiem zarządu (sekretarzem) częstochowskiego obwodu → Związku Strzeleckiego. W 1928 z ramienia Polskiej Partii Socjalistycznej (PPS) wszedł (za → Antoniego Kiermasa) do Rady Miejskiej (RM) w Częstochowie; w RM należał m.in. do komisji rozbudowy miasta. Na początku okupacji niemieckiej, w październiku 1939 włączył się w działalność konspiracyjną. Po nawiązaniu kontaktu ze → Stanisławem Wiznerem „Huraganem” był jednym z organizatorów komórek sabotażu, dywersji i wywiadu na terenie częstochowskiego węzła kolejowego. Od końca 1939 należał do PPS Wolność-Równość-Niepodległość. Jako komendant częstochowskiego rejonu akcji kolejowej (w stopniu kapitana) czuwał nad sprawnym przerzutem kurierów między Częstochową a Zagłębiem Dąbrowskim. Od przełomu 1939 i 1940 kierował utworzonym w tym okresie Częstochowskim Rejonem Akcji Kolejowej N-3, wchodzącym w skład okręgu kieleckiego Organizacji Orła Białego (OOB). W kwietniu 1943 na terenie częstochowskiego węzła kolejowego utworzył wojskowy batalion OOB i stanął na jego czele. Po tym, jak w kwietniu tr. cała OOB weszła w skład Armii Krajowej (AK), Cabała nadal kierował sekcją kolejowo-wojskową – Samodzielnym Batalionem Kolejowo-Wojskowym, podlegającym okręgowi kielecko-radomskiemu AK. Dowodzony przez niego batalion działał na terenie od Sosnowca przez Maczki aż do Karsznic. W tym okresie pełnił też funkcję zastępcy Michała Sowińskiego „Groźnego”, komendanta Polskich Kolei Państwowych okręgu kielecko-radomskiego AK. W drugiej połowie 1944 pełnił funkcję kwatermistrza w Inspektoracie Częstochowskiej Armii Krajowej. W początkach 1945 przystąpił do reaktywowanej PPS; od 1946 był członkiem Komitetu Miejskiego PPS, przewodniczącym dzielnicy kolejowej. W październiku 1948 jako „prawicowiec, wróg Związku Radzieckiego o mentalności WRN-owskiej” został wykluczony z PPS. Od 1957 zasiadał w zarządzie Stowarzyszenia Weteranów Walk Rewolucyjnych 1905–18. Zm. 25 VIII 1978 w Częstochowie, pochowany został na cmentarzu Kule (w kwaterze 73, rząd W, grób 4). Odznaczony m.in. Krzyżem Virtuti Militari V kl., Krzyżem Niepodległości (1937), Krzyżem Walecznych (dwukrotnie), Srebrnym Krzyżem Zasługi, Srebrnym Krzyżem Zasługi z Mieczami.

W małżeństwie z Wiktorią z Błaszczyków miał dwie córki: Irenę, zamężną Terlecką oraz Halinę (ur. 1924).

Lech Mastalski, Polska Organizacja Wojskowa. Okręg Częstochowsko-Wieluński Va/IX 1915–1918, s. 109–110; Juliusz Sętowski, Cmentarz Kule w Częstochowie. Przewodnik biograficzny, Częstochowa 2005, s. 47; Słownik biograficzny konspiracji częstochowskiej (A.W. Gała), Częstochowa 1999, s. 16–19; – Wojciech Borzobohaty, „Jodła”. Okręg radomsko-kielecki ZWZ – AK 1939–1945, Warszawa 1988; Zbigniew Grządzielski, Był taki czas… Okupacyjne epizody Częstochowy i powiatu częstochowskiego w latach 1939–1945, Częstochowa 2000; Kazimierz Pluta-Czachowski, Organizacja Orła Białego, Warszawa 1987; – „Express Częstochowski” 1929, nr 16, s. 2, „Gazeta Częstochowska” 1995, nr 14, s. 7 (tu fot.); „Głos Narodu” 1947, nr 97, s. 4; „Goniec Częstochowski” 1925, nr 132, s. 3; „Życie Częstochowy” 1948, nr 296, s. 3, 1957, nr 218, s. 8; – Archiwum Państwowe w Częstochowie, Magistrat Częstochowy 4800, 5503, s. 381–382; Urząd Stanu Cywilnego w Częstochowie, akt zgonu nr 1692/1978; – odpis z inskrypcji nagrobnej (fot.).

Juliusz Sętowski