Braun Juliusz Henryk

Braun Juliusz Henryk (1904–1990), prawnik, działacz harcerski, żołnierz wojny 1939 oraz konspiracji niepodległościowej, działacz gospodarczy i społeczny, publicysta. Ur. 2 VII 1904 w Dąbrowie Tarnowskiej, był synem Karola, notariusza, prezesa gniazda Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”, naczelnika Straży Pożarnej w Dąbrowie Tarnowskiej, i Henryki z Millerów, działaczki harcerskiej w Tarnowie, Nisku i Krakowie, komendantki Chorągwi Żeńskiej ZHP w Krakowie. Miał rodzeństwo – braci: Kazimierza (1899–1920), lotnika, odznaczonego Krzyżem Virtuti Militari (zginął w wypadku), Jerzego (1901–75), harcerza, pisarza, poetę, działacza politycznego, przewodniczącego Rady Jedności Narodowej, ostatniego Delegata Rządu na Kraj oraz siostrę Jadwigę (1907–96), dyrektorkę Teatru Dramatycznego 2 Korpusu Polskiego (PSZ).

Kształcił się w II Gimnazjum im. Hetmana Jana Tarnowskiego w Tarnowie. W 1918–19 był drużynowym III Drużyny Harcerzy im. Michała Wołodyjowskiego w Tarnowie, zaś w 1919–20 pełnił funkcję komendanta Hufca Harcerzy w Tarnowie. Jako uczeń tarnowskiego gimnazjum zgłosił się w 1920 do służby wojskowej. Skierowano go do I kompanii krakowskiego półbatalionu Straży Granicznej, którego zadaniem była ochrona granicy Polski z terenami Górnego Śląska. W latach 20. rozpoczął studia prawnicze na Uniwersytecie Jagiellońskim (UJ), które ukończył w 1926. W 1931 uzyskał tytuł doktora. Ukończył także Szkołę Nauk Politycznych na Wydziale Prawa i Administracji UJ. Po studiach podjął pracę jako referendarz w Delegaturze oddziału krakowskiego Prokuratorii Generalnej w Katowicach. W 1932 przeprowadził się z żoną Elżbietą do Sosnowca. Pracował tam jako radca prawny w Izbie Przemysłowo-Handlowej oraz adwokat – do wybuchu II wojny światowej prowadził własną kancelarię adwokacką w Sosnowcu (przy ul. Warszawskiej). Działał w Akcji Katolickiej. W czasie wojny z Niemcami w 1939 walczył w szeregach Wojska Polskiego (był kierowcą gen. Tadeusza Piskora – dowódcy armii „Lublin”). Został wzięty do niewoli niemieckiej w rejonie Tomaszowa Lubelskiego, z której szybko zbiegł. Podczas pobytu w Krakowie niemieckie władze cywilne narzuciły mu obowiązek pracy na stanowisku kierownika Izby Przemysłowo-Handlowej w Sosnowcu. 11 XI 1939 został aresztowany i osadzony w więzieniu w Katowicach, gdzie przetrzymywany był przez miesiąc. Na początku 1940 zamieszkał z rodziną w Milechowach k. Kielc. Należał do założonej przez brata Jerzego tajnej organizacji „Unia” (był współautorem jej programu). Juliusz Braun stał na czele podlegającej „Unii” organizacji „Nowa Polska” (w 1943 „Unia” weszła w skład Stronnictwa Pracy). 24 VI 1942 został aresztowany przez niemieckie władze okupacyjne; zwolniono go 18 IX tr. po wpłaceniu przez rodzinę okupu. Do zakończenia okupacji niemieckiej mieszkał w Milechowach, współpracował z jednym z oddziałów Batalionów Chłopskich, brał udział w tajnym nauczaniu. Po wojnie przeniósł się do Częstochowy, podjął tu szeroko zakrojoną działalność społeczną i naukową. W 1947 reaktywował częstochowski oddział Polskiego Towarzystwa Turystycznego (od 1950 Polskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze – PTTK). W 1945 został pierwszym dyrektorem częstochowskiej Izby Przemysłowo-Handlowej (pełnił tę funkcję do sierpnia 1948), pracował także jako rektor (do 1948) Wyższej Szkoły Administracyjno-Handlowej. Należał do prezydium Obywatelskiego Komitetu Utworzenia Wyższej Szkoły Technicznej w Częstochowie (pełnił funkcję skarbnika). W czasie przygotowywania się do otwarcia przewodu habilitacyjnego został 6 XII 1948 aresztowany przez funkcjonariuszy Urzędu Bezpieczeństwa (powodem była m.in. działalność w „Unii” podczas II wojny światowej). Został skazany przez sąd wojskowy w Warszawie na siedem lat więzienia. Zwolniono go w 1953 (początkowo otrzymał roczną przerwę w odbywaniu kary – ze względu na zły stan zdrowia; w 1959 został zrehabilitowany). Pracował kolejno: jako urzędnik w kamieniołomie w częstochowskiej dzielnicy Zawodzie, w Dyrekcji Budowy Osiedli Robotniczych oraz w „Miastoprojekcie” w Częstochowie, w Zakładzie Badań Naukowych Polskiej Akademii Nauk (PAN) ds. Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego w Zabrzu. W 1963 uzyskał tytuł dr. habilitowanego z zakresu geografii ekonomicznej. Był twórcą planu przebudowy północnych terenów Częstochowy w dzielnicę Tysiąclecie. W 1958–63 zatrudniony był w Zespole Adwokackim nr 3 w Częstochowie. W 1969 przeniósł się do Kielc, gdzie był członkiem Rady Naukowo-Ekonomicznej przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej, działał także jako przewodniczący Wojewódzkiego Komitetu Ochrony Przyrody, kierował Świętokrzyską Stacją Naukową Zakładu Ochrony Przyrody PAN oraz stał na czele Sekcji Świętokrzyskiej Komitetu Zagospodarowania Ziem Górskich PAN w Kielcach. W 1972 zorganizował Studium Ochrony Środowiska Człowieka Towarzystwa Wolnej Wszechnicy Polskiej. Udzielał się w Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody (m.in. jako wiceprzewodniczący Komisji Kształtowania Krajobrazu). Otrzymał tytuł prof. nadzwyczajnego. Utrzymywał kontakty z Częstochową poprzez uczestnictwo w zjazdach i sympozjach. W 1976 przeszedł na emeryturę. Otrzymał tytuł honorowego członka Towarzystwa Urbanistów Polskich oraz Kieleckiego Towarzystwa Naukowego. Był członkiem władz okręgowych PTTK w Katowicach i Kielcach oraz wiceprzewodniczącym Komisji Krajoznawczej i Komisji Ochrony Przyrody Zarządu Głównego PTTK. W 1981 otrzymał godność Honorowego Przewodnika Świętokrzyskiego PTTK, a 26 X 1989 XII Zjazd Krajowy PTTK nadał mu godność Członka Honorowego PTTK. Działał jako doradca Zarządu Regionu Świętokrzyskiego NSZZ „Solidarność”. 13 XII 1981 został internowany – wkrótce zwolniono go ze względu na wiek i stan zdrowia. W publikacjach i referatach na konferencjach naukowych podejmował zagadnienia związane głównie z organizacją życia gospodarczego, prawem pracy i problemami dotyczącymi ubezpieczeń społecznych. Opublikował również prace z zakresu architektury, urbanistyki, ochrony środowiska, ekologii i turystyki. Jedną z ważniejszych jest książka Częstochowa. Rozwój urbanistyczny i architektoniczny (Warszawa 1959, II wyd. 1977). Ponadto był autorem poświęconej w znacznej mierze Częstochowie książki Elementy ekologii miasta przemysłowego (Wrocław, 1964). Zm. 31 V 1990 w Kielcach, pochowany został na cmentarzu parafialnym w Bolminie. Odznaczony był m.in.: Krzyżem Kawalerskim i Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski oraz Złotym Krzyżem Zasługi. Upamiętniono go tablicą umieszczoną w szkole w Brzezinach koło Morawicy. Ponadto, zarząd Oddziału Świętokrzyskiego PTTK w Kielcach postanowił nadać jego imię żółtemu szlakowi turystycznemu z Wiernej Rzeki do Chęcin.

W 1931 zawarł związek małżeński z Elżbietą Korwin-Szymanowską (1906?–1990); miał czworo dzieci: Teresę Elżbietę (1932–2023), absolwentkę Gimnazjum Sióstr Nazaretanek w Częstochowie i historii sztuki KUL, działaczkę społeczną i charytatywną; Kazimierza Pawła (ur. 1936), prof. nauk humanistycznych, teatrologa, reżysera, pisarza; Marię (1939–2023), zamężną Gałkowską, psycholożkę, profesorkę KUL; Juliusza Jana (ur. 1948), absolwenta II LO im. R. Traugutta w Częstochowie, dziennikarza (w 1983–1989 zatrudnionego w tygodniku „Niedziela”), posła na Sejm (1989–1993), w 1999–2005 członka Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji oraz jej przewodniczącego, dyrektora w Ministerstwie Kultury i Dziedzictwa Narodowego, prezesa zarządu Telewizji Polskiej (2011–15).

Spis abonentów sieci telefonicznych Dyrekcji Okręgu Poczt i Telegrafów w Krakowie na 1939 r., [b.m.r.w.], s. 12; – Aleksander Cieślak, Juliusz Sętowski, Sienkiewiczacy. Słownik biograficzny, Częstochowa 2012, s. 50 (dot. syna – Kazimierza Pawła); Agata i Zbigniew Judyccy, Polonia. Słownik biograficzny, Warszawa 2000, s. 33; Kto jest kim w Polsce. Informator biograficzny, Warszawa 1993, s. 75; Ewa i Mirosław Zwolińscy, Słownik biograficzny regionu częstochowskiego, t. I, Częstochowa 2002, s. 21–22; – Sprawozdanie z działalności Wyższej Szkoły Ekonomicznej i Wyższej Szkoły Administracyjno-Handlowej w Częstochowie za lata 1945–1957, Częstochowa [b.r.w.], s. 60; – Janusz Brandys, Andrzej Szczepański, Zarządy Oddziału Częstochowskiego PTK i PTTK od 1908 do 1976, [w:] 100 lat turystyki i krajoznawstwa w Częstochowie 1908–2008, praca zbiorowa pod red. Mariana Głowackiego, Częstochowa 2008, s. 107–110; Aleksander Gąsiorski, Politechnika Częstochowska 1949–1999, Częstochowa 1999, s. 137, 138, 139; Adam Norbert Jaruga, Monografia Regionalnej Izby Przemysłowo-Handlowej w Częstochowie (1945–2017), Częstochowa 2017, s. 44, 49, 53, 54; Andrzej Szczepański, Zarys dziejów częstochowskiego krajoznawstwa, Częstochowa 1987, s. 10, 12–15; – „Życie Częstochowy” 1948, nr 217, s. 3; – materiały w zbiorach Ośrodka Dokumentacji Dziejów Częstochowy Muzeum Częstochowskiego.

Andrzej Kuśnierczyk, Paweł Michalski