Borzykowski Dawid Lajzer

Borzykowski Dawid Lajzer (1890–1943), kupiec, przedsiębiorca, działacz samorządu żydowskiego, społecznik. Ur. 30 IV 1890 w Częstochowie, był synem rzeźnika Nuchema Zajnwla (27 IX 1855 Koniecpol–) i Fajgli z Kaufmanów (18 VI 1856 Częstochowa–), bratem Szlamy (1 V 1899 Częstochowa–), który był kierownikiem w fabryce „Kosmos” w Częstochowie.

Pod firmą D. Borzykowski i Spółka prowadził handel przetworami chemicznymi w Częstochowie przy ul. Strażackiej 10 (później była to Katedralna 11). W 1938 był współwłaścicielem (wraz z Hipolitem Wdowińskim, Markusem Lewkowiczem i Ludwikiem Geislerem Olsztyńskich Zakładów Górniczo-Przemysłowych z siedzibą w Przymiłowicach koło Częstochowy. Przed 1914 należał do grupy demokratycznej młodzieży żydowskiej o zainteresowaniach artystycznych. Był jednym z inicjatorów założenia częstochowskiego oddziału Żydowskiego Towarzystwa Literackiego w Petersburgu i wydawania w Częstochowie magazynu literackiego „Der Fakl”. Zasiadał w radzie nadzorczej Banku Spółdzielczego Przemysłowców i Kupców w Częstochowie. Od 1934 należał do zarządu Związku Kupców i Przemysłowców oraz do Izby Przemysłowo-Handlowej w Sosnowcu. W sierpniu 1936 zasiadał w komisji podczas wyborów do Rady Gminy. Od 1935 był członkiem zarządu komitetu budowy gmachu Gimnazjum Żydowskiego w Częstochowie. Borzykowski był członkiem ugrupowania politycznego Poalej Syjon (Lewica), zasiadał w zarządzie „Strzechy Robotniczej”. W 1939 z listy Zjednoczonego Żydowskiego Bloku Wyborczego został wybrany do Rady Miejskiej w Częstochowie, jednak funkcji nie pełnił z powodu wybuchu wojny. Na początku 1940 został dokooptowany do → Rady Starszych (Judenratu), gdzie należał do grupy tzw. twardych; zajmował się m.in. sprawami żydowskich robotników przymusowych. 1 V 1940 został członkiem Komisji Inspekcji Ruchu Ulicznego (przekształconej potem w Służbę Porządkową, czyli policję żydowską). 22 III 1941 przejmował wszystkie agendy → Towarzystwa Ochrony Zdrowia Ludności Żydowskiej TOZ, podporządkowanego odtąd Radzie Starszych. Od 22 IX 1942 przez okres deportacji Żydów z getta częstochowskiego przebywał w budynku fabryki → „Metalurgia” jako członek okrojonego przez Niemców Judenratu. Potem urzędował w tzw. → małym getcie. 20 III 1943 zbiegł z transportu (wyskoczył z samochodu), który był kierowany na egzekucję na cmentarzu żydowskim. Ukrywał się. Zginął w nieznanych okolicznościach.

Dorota Czech, Kalendarium przemysłu i rzemiosła Częstochowy i okolic, Almanach Częstochowy 2010, s. 172; – Ryszard Szwed, Radni miasta Częstochowy w latach międzywojennych (1919–1939), [w:] Społeczeństwo Częstochowy w latach 1918–1939, Częstochowa 1997, s. 48; Jan Pietrzykowski, W obliczu śmierci. Przyczynki do historii Częstochowy w okresie hitlerowskiej okupacji, Katowice 1966, s. 99; – Żydzi Częstochowianie. Współistnienie – holokaust – pamięć, Częstochowa 2004; – Księga adresowa Polski 1930 (wraz z w.m. Gdańskiem) dla handlu, przemysłu, rzemiosł i rolnictwa 1930, Warszawa [b.r.w.], s. 191; Spis Abonentów Sieci Telefonicznych Dyrekcji Okręgu Poczt i Telegrafów w Krakowie na 1939 r., s. 45; – „Częstochower Cajtung” 1934, nr 6, s. 1; „Kielecki Dziennik Wojewódzki” 1934, nr 26, nr 318; „Nasz Głos Powszechny” 1936, nr 3, s. 4; – Archiwum Państwowe w Częstochowie, zespół nr 1, sygn. 8825, nr 29, 8890, s. 930, 944, 948, 956, 960; – materiały (m.in. odpisy z ksiąg metrykalnych i stanu cywilnego) w zbiorach Ośrodka Dokumentacji Dziejów Częstochowy Muzeum Częstochowskiego.

Juliusz Sętowski, Wiesław Paszkowski, Andrzej Kuśnierczyk