Biblioteka Publiczna im. dr. W Biegańskiego

Biblioteka Publiczna im. dr. W Biegańskiego, placówka kulturalno-oświatowa, której korzenie sięgają 1916; w tr. z inicjatywy dr. → Władysława Biegańskiego powołano w Częstochowie Towarzystwo Biblioteki Publicznej, którego celem miało być zorganizowanie i prowadzenie biblioteki. Jej otwarcie nastąpiło 11 VIII 1917. W skład pierwszego zarządu placówki wchodzili: → Stanisław Biernacki (przewodniczący), → Leon Mońkowski (wiceprzewodniczący), → Kazimierz Okuszko (sekretarz), → Wacław Płodowski (skarbnik), → Antoni Januszewski, → Józef Dziuba (członkowie zarządu), → Ludwik Mężnicki (ogólny nadzór nad biblioteką). Patronem biblioteki został zmarły 29 I 1917 W. Biegański. Ulokowano ją w lokalu prywatnym należącym do → Stanisława Nowaka przy Al. Kościuszki 7a. Otwarta była popołudniami, korzystało się z niej odpłatnie. Księgozbiór tworzyło niespełna 1,3 tys. tomów, głównie były to książki naukowe (większość przekazała → Mieczysława Biegańska). W 1925 Towarzystwo Biblioteki Publicznej rozwiązało się, a bibliotekę przekazano miastu (powodem były problemy w jej utrzymaniu); zbiory przeniesiono do budynku przy ul. Dąbrowskiego 10/14. Placówka zaczęła działać jako Miejska Biblioteka Publiczna im. dr. W. Biegańskiego. W 1938 znajdowało się w niej 9,6 tys. woluminów (głównie naukowych), lecz użytkowników było tylko 625. W czasie okupacji niemieckiej była nieczynna. Pomimo destrukcyjnych działań Niemców, którzy w 1942 rozpoczęli niszczenie księgozbioru, część zasobów ocalili przed zniszczeniem (dzięki interwencji polskich urzędników miejskich) pracownicy składu makulatury przy ul. Warszawskiej 70 (którego kierownikiem był Franciszek Przymuszała). Pewną liczbę książek zdeponowano w Archiwum Miejskim. W 1945 polskie władze Częstochowy przekazały bibliotece lokal przy II → Alei 22. 15 III 1945 otwarto wypożyczalnię książek, a we wrześniu tr. uruchomiona została czytelnia. Pierwszymi kierownikami placówki po zakończeniu okupacji niemieckiej byli: Lucjan Andre, → Stefania Podhorska-Okołów, → Wiktoria Wolańska. Od 1948 zaczęto tworzyć filie placówki (pierwsza powstała w dzielnicy Ostatni Grosz). W 1949–75 filie biblioteki utworzono prawie we wszystkich dzielnicach miasta. W 1968 oddano na potrzeby placówki cały budynek przy II Alei 22, konieczna była jednak jego całkowita modernizacja. Gmach po przebudowie oddano do użytku w styczniu 1974. W 1975 w związku z utworzeniem województwa częstochowskiego Miejska Biblioteka Publiczna została połączona z Powiatową Biblioteką Publiczną; przekształcono je w Wojewódzką i Miejską Bibliotekę Publiczną im. dr. W. Biegańskiego. W 1979 otwarto filię muzyczną. Rozpoczęto w tym okresie zbieranie dokumentów życia społecznego związanego z historią regionu częstochowskiego (gromadzono je w działającym w bibliotece Wojewódzkim Ośrodku Informacji i Wiedzy o Regionie). W 1998, po likwidacji województwa częstochowskiego, placówka straciła uprawnienia ponadlokalne, zyskując status biblioteki samorządowej, finansowanej z budżetu Częstochowy. Obiekt przy II Alei 22 przeszedł szereg modernizacji: w 2011 odnowiono elewację i wymieniono okna. W 2024 rozpoczęto remont wnętrz, mający na celu dostosowanie placówki do potrzeb osób z niepełnosprawnościami (montaż windy osobowej) oraz poprawę bezpieczeństwa. Prace remontowe zakończyły się w 2026. Obecnie w skład częstochowskiej Biblioteki Publicznej wchodzą: Biblioteka Główna, w tym Wypożyczalnia Centralna, Czytelnia Naukowa i Czasopism, Informatorium i Oddział Informacji Regionalnej należące do Działu Informacyjno-Bibliograficznego, Pracownia Internetowa (II Aleja 22) oraz Oddział dla Dzieci i Młodzieży (Al. Kościuszki 4), a także 22 oddziały dzielnicowe (w tym filia muzyczna).
Agata Arkabus, Powstanie i zarys rozwoju Biblioteki im. dra Władysława Biegańskiego w Częstochowie w latach 1917–1998, „Ziemia Częstochowska” 2005, t. XXXII, s. 133–145; – Stanisław Rybicki, Pod znakiem lwa i kruka. Fragmenty wspomnień z lat okupacji, Warszawa 1965, s. 77, 223–224; – materiały w zbiorach Ośrodka Dokumentacji Dziejów Częstochowy Muzeum Częstochowskiego.

Paweł Michalski