Baraki na Stradomiu

Baraki na Stradomiu, drewniane budynki wzniesione w 1906 między ulicami Stradomską (1 Maja) i św. Władysława (J. Hoene-Wrońskiego) dla robotników budujących Kolej Herby-Kielce. W I połowie 1915 dobudowano jeszcze kilka obiektów drewnianych i jeden murowany; służyły za tymczasowe miejsce kwaterunku żołnierzy niemieckich przybywających do Królestwa Polskiego na front I wojny światowej oraz dla rannych przewożonych z powrotem do Cesarstwa Niemieckiego. Od 1918 gromadzono w nich rosyjskich jeńców wojennych, których odsyłano stąd do Rosji. W końcu listopada 1918 przygotowano 300 łóżek i kuchnię dla Polaków powracających z niewoli rosyjskiej oraz robotników wracających z Niemiec. Od 1920 miały tu swoje siedziby Urząd Emigracyjny i komisja ds. powrotu jeńców. W 1919–21 w barakach kwaterowano uchodźców z Górnego Śląska – ludność cywilną i uczestników powstań, od 1921 zdemobilizowanych żołnierzy białoruskich i ukraińskich walczących wraz z Wojskiem Polskim przeciw bolszewikom oraz polskie rodziny powracające ze Wschodu. Na początku 1922 przeniesiono tu (do czterech izb) szkołę powszechną z Ostatniego Grosza, później także przedszkole → Towarzystwa Dobroczynności dla Chrześcijan (działało w tym miejscu do 1927). W 1924 część baraków została wyburzona przez Magistrat m. Częstochowy (w wyniku nacisków biskupa → Teodora Kubiny) na terenie należącym do ks. Piotra Waśkiewicza i przekazanym przez niego Towarzystwu Salezjańskiemu. W 1926 utworzono w barkach szpital dla jaglicznych. Baraki zasiedlali najbiedniejsi mieszkańcy Częstochowy; było tu 346 izb, w których mieszkało około 1496 osób (395 rodzin). W końcu 1937 Zarząd Miejski podjął decyzję o eksmisji z baraków tych lokatorów, którzy posiadali stałe źródło utrzymania i mogli wynająć mieszkanie na terenie miasta. Od stycznia 1941 do początków 1945 siostry służebniczki prowadziły tu kuchnię i wydawały 600 obiadów dziennie. W końcu 1942 w barakach mieszkały 492 rodziny. Decyzją burmistrza → Stanisława Rybickiego i przy aprobacie Niemców rozpoczęto (ze względów sanitarnych) ich wyburzanie. Mieszkańców umieszczano w domach na terenie dawnego → getta. Latem 1943 Niemcy wstrzymali rozbiórkę. W styczniu 1944 pozostało tu 118 rodzin. Od 1946 Zarząd Miejski prowadził akcję przesiedlania ludzi do domków przy ul. Srebrnej. Część mieszkańców wyjechała na tzw. ziemie zachodnie. W kwietniu 1956 z baraków 86 rodzin przekwaterowano do bloków. W tr. baraki, zwane popularnie „Pekinem”, w wyniku decyzji władz miasta zostały spalone (akcja ta została sfilmowana i znalazła się w Polskiej Kronice Filmowej).

Juliusz Sętowski, Baraki międzynarodowej biedy, „Jasne, że Częstochowa” 2015, nr 45, s. 17; – „Goniec Częstochowski” 1927, nr 235, s. 3, 1937, nr 239, s. 3; – Spis abonentów Państwowej Sieci Telefonicznej 1923; – Jan Łączewski, „Baraki na Stradomiu” (maszynopis w zbiorach Ośrodka Dokumentacji Dziejów Częstochowy Muzeum Częstochowskiego).

Juliusz Sętowski