Bank Handlowy w Warszawie Odział w Częstochowie

Bank Handlowy w Warszawie Odział w Częstochowie, odział banku w Częstochowie powstał z inicjatywy prezesa Banku Handlowego w Warszawie Leopolda Juliana Kronenberga. Otwarcie nastąpiło 11 IX 1897 na piętrze budynku Wolbergów przy I Alei 9. Pierwszym dyrektorem był Henryk Szampanier, głównym księgowym → Gustaw Wolski, kasjerem → Aleksander Wiewiórowski. Z kredytów korzystały znane przedsiębiorstwa częstochowskie. W 1905 bank przeniósł się do własnej siedziby przy ulicy Dojazd 3 (później 5, obecnie ul. Piłsudskiego). Budynek powstał w 1904–05 (na działce odkupionej od Juliana Ciemniewskiego i Jana Langnera). Zaprojektował go inżynier → Tadeusz Fijałkowski, prace budowlane wykonało → Przedsiębiorstwo Budowlane „Topór”. Gmach przebudowano w 1914–18. Po przeniesieniu H. Szampaniera w 1903 do oddziału banku w Petersburgu bankiem kierowali kolejno Gustaw Wolski (w 1903–11), → Jozef Nowiński (1911–36) i Zygmunt Rządkowski (1936–49). W 1918–39 klientami banku były m.in. takie firmy, jak: Fabryka Kapeluszy, Towarzystwo Częstochowskiej Fabryki Odlewów i Emalierni → „Metalurgia”, Zakłady Cegielniane „Michalina” (→ Częstochowskie Zakłady Materiałów Ogniotrwałych), Fabryka Papieru i Młyny Parowe Braci Kohn i Markusfeld (→ Papiernia). Oddział prowadził operacje dewizowe z częstochowskimi fabrykami opartymi na kapitale francuskim i belgijskim. 1 IX 1939 pracownicy banku zostali ewakuowani (wraz z aktami i księgami bankowymi) do Warszawy. Do Częstochowy wrócili po kapitulacji stolicy. Oddział częstochowski wznowił działalność w listopadzie 1939. Pod nadzorem niemieckiego Urzędu Dewizowego nastąpiło przymusowe otwieranie kasetek depozytowych w skarbcu banku; waluty oraz złoto podlegały przymusowemu wykupowi przez Rzeszę Niemiecką po niskim kursie. Kasetki tych właścicieli, którzy nie zgłosili się w wyznaczonym terminie, były otwierane a ich zawartość konfiskowano. Całkowicie skonfiskowano depozyty należące do Żydów i zablokowano należące do nich konta. Kosztowności i papiery wartościowe przekazane zostały do Reichkreditkasse. Personel banku został zredukowany z 24 osób (we wrześniu 1939) do 16 osób (w 1944). Na podstawie dekretu o reformie bankowej z 25 X 1948 Bank Handlowy w Warszawie rozwiązano. Oddział częstochowski zlikwidowano 1 III 1949. Nieruchomość przy ulicy Świerczewskiego 5 (do 1949 była to ul. Piłsudskiego) przekazano Bankowi Rolnemu, a po kolejnych reorganizacjach Narodowemu Bankowi Polskiemu (decyzją ministra finansów z 8 IX 1952). W 1964 częstochowski budynek Banku Handlowego został przekazany na rzecz Skarbu Państwa. W 1992–96 Polski Bank Inwestycyjny dokonał odnowy i modernizacji budynku. W 1993 nastąpiła restytucja Banku Handlowego w Częstochowie. Wobec niemożności odzyskania dawnej historycznej siedziby przy ul. Piłsudskiego 5, bank dokonał zakupu budynku przy ul. Jasnogórskiej 75. Gruntowną przebudowę i modernizację przeprowadzono według projektu inżynierów Włodzimierza Rębalskiego i Wiesława Ochocińskiego. W siedzibie przy ul. Jasnogórskiej Bank Handlowy (od 2007 pod marką Citi Handlowy) funkcjonował od stycznia 1996 do września 2010.

Aleksander Gąsiorski, Bank Handlowy S.A. Oddział w Częstochowie. 1897–1997. Historia oddziału banku na tle instytucji finansowych regionu, Częstochowa 1997; Katalog zabytków sztuki, Miasto Częstochowa, pod red. Z. Rozanow i E. Smulikowskiej, Warszawa 1995: cz. 1, Stare i nowe miasto, Częstochówka i przedmieścia, opracowanie autorskie Z. Rozanow i E. Smulikowska, Warszawa 1995, s. 64–65.

Andrzej Kuśnierczyk, Juliusz Sętowski