Asz Nachum

Asz Nachum (1858–1936), rabin miasta Częstochowy, radny miejski, działacz dobroczynny, autor publikacji. Ur. 15 I 1858 w Wyszogrodzie, był synem Dawida Hersza, badacza Talmudu, i Blimy Estery z Goldfarbów.

Asz studiował w szkole talmudycznej rabina Avigdora Lewentala w Kole, następnie uczył się w szkole rabina Samsona Arensztajna w Kaliszu. Smichę rabina otrzymał z jego rąk w 1884 w Warszawie. Stanowisko rabina objął w Nieszawie, pełnił je w 1889–94. Później został rabinem Częstochowy i sprawował ten urząd do śmierci. Angażował się w akcje pomocy potrzebującym. W 1904 stanął na czele komitetu pomocy ofiarom pogromów w Cesarstwie Rosyjskim; komitet ten zajmował się gromadzeniem pieniędzy dla poszkodowanych (Asz zaproponował, żeby zamiast darów udzielać pożyczek, uważał bowiem, że człowiek ze względu na poczucie honoru prędzej zgodzi się na pożyczkę niż na darowiznę). Działał w Towarzystwie Pomocy Ubogim i Chorym Żydom → „Linas Hacedek” (był wiceprezesem) oraz w → Towarzystwie Dobroczynności dla Żydów (TDdŻ) (był w zarządach w wydziale przeciwżebraczym i w sekcji wsparcia ubogich). W 1927 zainicjował akcję pomocy → Towarzystwu Ochrony Zdrowia Ludności Żydowskiej TOZ; złożył na ten cel 100 zł i wezwał imiennie znanych przemysłowców, by uczynili tak samo. W grudniu tr. zaapelował do społeczności żydowskiej o gromadzenie ubrań i butów dla ubogich i przekazywanie ich do Koła Kobiet Żydowskich „Ezra”. 16 XI 1913 przemawiał podczas oddania do użytku → Szpitala TDdŻ, zbudowanego dzięki wysiłkowi miejscowej społeczności żydowskiej. W czasie I wojny światowej popadł w konflikt z cadykiem Awigdorem Szpiro: spór dotyczył zakupu ziemniaków w szabat (władze niemieckie wyznaczyły właśnie ten dzień); cadyk był za przestrzeganiem szabatu, Asz z kolei uważał, że głodujący muszą mieć możliwość zakupu jedzenia. Jako jeden z najwybitniejszych przedstawicieli społeczności żydowskiej w lipcu 1915 został włączony do składu Rady Miejskiej w Częstochowie; funkcję tę pełnił do 1917. Ponownie radnym został w 1919; kandydował z ramienia Żydowskiego Komitetu Wyborczego (ŻKW). Wkrótce jednak zrzekł się mandatu, jego kandytatura bowiem została zgłoszona w celu uzyskania poparcia dla ŻKW. Od tr. należał do Komitetu Obywatelskiego Popierania Pożyczki Państwowej. Wielokrotnie występował z ramienia gminy żydowskiej podczas różnych uroczystości, m.in. tradycyjnie brał udział w świętach pułkowych → 27 pułku piechoty i → 7 pułku artylerii lekkiej. 1 IV 1925 podczas akademii zorganizowanej w Częstochowie w związku z otwarciem Uniwersytetu Hebrajskiego w Jerozolimie Asz wygłosił przemówienie w języku hebrajskim, przetłumaczono je na jidysz i wydano w jednodniówce („Jednodniówka wydana przez Częstochowski Komitet dla uczczenia otwarcia Uniwersytetu w Jerozolimie”, Częstochowa 1925). W 1930 podczas wizyty w Częstochowie prezydenta RP Ignacego Mościckiego Asz na czele przedstawicieli gminy żydowskiej powitał prezydenta krótką przemową po hebrajsku. Angażował się w działania kulturalne; m.in. w 1929 był współorganizatorem Towarzystwa Przyjaciół Żydowskiej Sztuki Teatralnej. W 1934 podczas → Wystawy Książki Polskiej oraz Regionalizmu Częstochowy i Okolicy zaprezentował szereg książek ze swojego księgozbioru, wśród nich te, których był autorem Unzer flicht in die teg fun not (Nasze obowiązki w chwili nędzy, Częstochowa 1926); A trajstwort farn jidiszen folk, Częstochowa 1924); Kos Nychumym (Słowo pociechy, Częstochowa 1932); Ojłot szabat (O odpoczynku sobotnim, Częstochowa 1934). Jest autorem dzieła W obronie uboju rytualnego (do 1936 doczekało się trzech wydań). Asz mieszkał przy ul. Ogrodowej 14 (obecnie ta część ulicy nosi imię Berka Joselewicza), później przy ul. Piłsudskiego 11, z synem → Leonem Lejbem. Zm. 12 V 1936 w Częstochowie, pochowany został na cmentrzu żydowskim (grób nr 33 III).

Jego żoną była Sura (Sara) (6 IX 1861 Krośniewice – 24 I 1928 Częstochowa) z Arensztajnów, córka Sendera i Ruchli z Goldbergów. W małżeństwie z nią miał dziesięcioro dzieci: Blimę Balbinę (11 I 1895 Częstochowa–), nauczycielkę w Publicznej Szkole Powszechnej nr 13 w Częstochowie, → Leona Leiba, Dawida Hersza (22 XII 1888 Kalisz–), handlowca, działacza sportowego, Mojżesza (25 I 1885 Ozorków – 1942 Treblinka), kupca, Samsona (18 VI 1905 – 21 VIII 1906), Taubę (18 VIII 1891 Nieszawa – 1942 Treblinka), zamężną z Moszkiem Grundmanem, Felicję Fajgę (10 V 1900 Częstochowa–), która ukończyła → Gimnazjum Żeńskie → Wacławy Golczewskiej-Chrzanowskiej (matura 1919), → Mieczysława Menachema Bera, Dworę Dorę (1887 Kalisz – 1943 Częstochowa), zamężną z Izraelem Poznańskim, Justę, która została uratowana z getta częstochowskiego dzięki pomocy lekarza, → Tadeusza Ferensa i jego żony Wandy.

Wiesław Paszkowski, Cmentarz żydowski w Częstochowie. Przewodnik, t. I, Częstochowa 2012, s. 20; – Alina Cała, Żydowskie periodyki i druki okazjonalne w języku polskim. Bibliografia, Warszawa 2005, s. 992; – Iwona Kociołek, Urszula Zaleska, Z tradycją w XXI wiek. Monografia Gimnazjum i Liceum im. J. Słowackiego w Częstochowie, Częstochowa 2007, s. 121 (dot. córki, Felicji); Jerzy Mizgalski, Tożsamość polityczna polskich Żydów w XIX i XX wieku na przykładzie Częstochowy, Częstochowa 2008, s. 246, 266; J. Mizgalski, Życie religijne częstochowskich Żydów w XX wieku przed holocaustem, [w:] Z dziejów Żydów w Częstochowie, pod red. Z. Jakubowskiego przy współpracy S. Podobińskiego, Częstochowa 2002, s. 93–126; – Ryszard Szwed, Żydzi w samorządzie miasta Częstochowy w latach 1919–1939, [w:] Żydzi częstochowianie – współistnienie, holocaust, pamięć, red. J. Mizgalski, Częstochowa 2006, s. 166; Wystawa książki polskiej oraz regionalizmu Częstochowy i okolicy, Częstochowa 8–22 IV 1934, Częstochowa 1934; – „Express Częstochowski” 1930, nr 99, „Goniec Częstochowski” 1913, nr 314, 1915, nr 169, 1919, nr 48, 1919, nr 67, 1930, nr 98, 1936, nr 113; „Nowy Express Częstochowski” 1927, nr 284, s. 4, 1928, nr 22, s. 3, 1928, nr 23; – Handlowiec. Kalendarz dla spraw handlu i przemysłu m. Częstochowy na 1913 r., [Częstochowa 1913?], s. 291, 292; Handlowiec. Kalendarz dla spraw handlu i przemysłu m. Częstochowy na 1914 r., [Częstochowa 1914?]; Polski Czerwony Krzyż. Sprawozdanie oddziału częstochowskiego za 1933, Częstochowa; – Archiwum Państwowe w Częstochowie, Akta miasta Częstochowy 8909, s. 111–116 (dotyczy rodziny Aszów), nr 170, k. 85. – USC Częstochowa, akt zgonu (Nachuma Asza) nr 104/1936; – http://db.yadvashem.org/names/search.html?language=en; – materiały (wypisy z ksiąg meldunkowych i metrykalnych), a także życiorys Nachuma Asza autorstwa Katarzyny Bednarskiej w zbiorach Ośrodka Dokumentacji Dziejów Częstochowy Muzeum Częstochowskiego.

Wiesław Paszkowski