Anka. Spółdzielnia Inwalidów Zakłady Przemysłu Dziewiarskiego „Anka”

Anka. Spółdzielnia Inwalidów Zakłady Przemysłu Dziewiarskiego „Anka”, rozpoczęła działalność 1 III 1950 jako Spółdzielnia Inwalidów „Praca”. Wcześniej – 6 XI 1949 wybrano Zarząd Spółdzielni w składzie: Wacław Smoleński – prezes, Edward Stawecki – członek, Wojciech Pabiasz – członek. Zakład rozpoczął działalność produkcyjną i usługową w branżach: tkackiej, dziewiarskiej, obuwniczej (naprawa obuwia), wytwórni grzebieni. Z czasem Spółdzielnia poszerzała zakres produkcji i usług, przejmując nowe warsztaty i punkty usługowe w Częstochowie. W 1950 zatrudniała 67 pracowników, w tym ośmiu pracowników administracyjnych. W 1951 uruchomiono sklep detaliczny, w którym sprzedawano wyroby własne z branży dziewiarskiej, skórzanej i galanteryjnej. W 1952 ze Spółdzielni Inwalidów „Praca” wydzielono Spółdzielnie Inwalidów „Nowe Życie”, która zajmowała się branżą drzewną i metalową. Przy tych spółdzielniach zaczęły powstawać zakładowe przychodnie rehabilitacyjne. Pod koniec lat 50. Spółdzielnia „Praca” zrezygnowała z produkcji grzebieni i zaczęła wytwarzać zabawki. W 1960 zatrudnionych było 220 osób; do 1965 liczba ta wzrosła do 302 pracowników. Pod koniec lat 60. Zarząd Spółdzielni podjął decyzję o budowie nowego zakładu o jednolitym profilu produkcji; obiekt wzniesiono przy al. ZWM 14 (obecnie Niepodległości), oddano go do eksploatacji w 1971. W lutym 1973 Zakład Zabawkarski i jego pracowników przekazano Spółdzielni Inwalidów „Ochrona Mienia”. Powstał jednolity profil produkcji – dziewiarstwo i kartoniarstwo. W 1975 zorganizowano w Spółdzielni warsztaty szkolne, w czasie których niepełnosprawna młodzież uczyła się zawodu na bazie trzyletniej Zasadniczej Szkoły Zawodowej (warsztaty przetrwały do 1992). W 1976 zmieniono nazwę Spółdzielni na: Spółdzielnia Inwalidów Zakłady Przemysłu Dziewiarskiego „Anka”. Do 1981 wyroby Spółdzielni eksportowano do Francji, RFN, Danii, Libii, Kuwejtu, Czechosłowacji i Mongolii. Na początku lat 80. oddano do użytku nową halę dziewiarni. W 1983–84 zrealizowano nową inwestycję – magazyn stalowy. W 1980–85 liczba zatrudnionych kształtowała się w granicach 560–650 osób. Pracownicy Spółdzielni i członkowie ich rodzin korzystali z różnych zorganizowanych form wypoczynku, osoby niepełnosprawne otrzymywały dotacje na zakup sprzętu ułatwiającego życie. Powstało koło sportowo-turystyczne „Start” z sekcjami: tenisa stołowego, szachów i strzelecką. Na przełomie lat 80. i 90. Spółdzielnia zaczęła borykać się z trudnościami finansowymi, spadkiem produkcji oraz liczby pracowników; w 1994 zatrudniała 97 osób. Od maja 1995 Spółdzielnia rozpoczęła współpracę z Biurem Handlu Zagranicznego „Expedius” z Łodzi, produkując wyroby dla jednej z francuskich firm. Zmiany w systemie dofinansowywania Zakładów Pracy Chronionej źle wpłynęły na sytuację finansową tych zakładów, wiele z nich uległo likwidacji. W 2012 Spółdzielnia „Anka” postawiona została w stan likwidacji, zakończyła działalność cztery lata później.

Materiały w zbiorach Ośrodka Dokumentacji Dziejów Częstochowy Muzeum Częstochowskiego.