Aleja 47

Aleja 47, budynek zwany popówką, jeden z obiektów Muzeum Częstochowskiego, wzniesiony w 1875 w stylu późnoklasycystycznym. Początkowo pełnił funkcję siedziby duchowieństwa prawosławnego, a po odzyskaniu przez Polskę niepodległości – rezydencji biskupa katolickiego. W 1923 po remoncie budynek ten zajęło dowództwo → 7 Dywizji Piechoty (DP). Od 27 III do 24 XI 1927 dowództwo jednostki rezydowało w Pawilonie Oficerskim im. Marszałka Józefa Piłsudskiego w → Domu Księcia. W 1927 budynek w III Alei 47 ponownie zajęło wojsko (dowództwo 7 DP); gmach ten oraz sąsiednia kamienica pod nr. 49 otrzymały urzędową nazwę: Koszary im. Kazimierza Pułaskiego. Ponadto, od 1923 działało tam biuro oficera placu w Częstochowie, a później także pluton żandarmerii polowej „Częstochowa” (podległy łódzkiemu 4 dywizjonowi żandarmerii). Po wybuchu wojny z Niemcami, 2 IX 1939 dowództwo 7 DP ewakuowało się z Częstochowy. W czasie okupacji niemieckiej budynek zajęła niemiecka policja polowa. W okresie Polski Ludowej działały tam Komenda Miasta oraz Rejonowa Komenda Uzupełnień, a także Powiatowy Sztab Wojskowy, Wojskowa Komenda Uzupełnień oraz placówka Informacji Wojskowej. W 1972 budynek przekazano na cele muzealne. Po remoncie w lipcu 1973 otwarto w nim stałą wystawę malarstwa polskiego XX w. (działała do 1996) oraz urządzono magazyn zbiorów. W 1992–97 władze Kościoła prawosławnego bezskutecznie starały się o przejęcie obiektu. W 2005 rozpoczęto generalny remont budynku (wymieniono stropy, położono nowy dach, zainstalowano nowe okna i drzwi, obiekt zyskał nową elewację). Planowano usytuować w tym budynku (oraz w gmachu dawnego ratusza) „centrum pielgrzymowania”. W 2007 otwarto w popówce Muzeum Pielgrzymowania (ta placówka Muzeum Częstochowskiego istniała do 2011). Budynek służy obecnie jako siedziba → Galerii Dobrej Sztuki (z wystawą stałą: Sztuka Polska XIX i XX w. i wystawami czasowymi) oraz biur Muzeum Częstochowskiego. 23 IX 2022 na zewnętrznej ścianie obiektu (od strony Alei) odsłonięto tablicę pamiątkową poświęconą generałowi Stanisławowi Maczkowi (→ Stanisław Maczek w Częstochowie), który w 1935–38 dowodził piechotą wchodzącą w skład 7 DP. Dowódcami tej wielkiej jednostki na przestrzeni lat byli: gen. Adam Mokrzecki (9–29 V 1919), gen. Leonard Skierski (15 V – VII 1919), gen. Bronisław Teofil Babiański (VII–X 1919), gen. Franciszek Latinik (XI 1919 – III 1920), gen. Karol Schubert (III 1920 – VI 1921), gen. Eugeniusz Pogorzelski (VII 1921 – II 1923), gen. brygady Emil Prochaska (III 1923 – VII 1925), gen. dywizji Stanisław Wróblewski (X 1925 – V 1926), gen. brygady Mieczysław Dąbkowski (VI 1926 – XII 1933), gen. brygady Wacław Stachiewicz (XII 1933 – 5 VI 1935), gen. brygady → Janusz Gąsiorowski (5 VI 1935 – IX 1939).

Książka adresowa miasta Częstochowy 1947, [b.m.r.w.], s. 28; – Lech Mastalski, 7 Dywizja Piechoty w latach 1918–1939, Częstochowa 2012, s. 250, 386; – Katalog zabytków sztuki, Miasto Częstochowa, pod red. Z. Rozanow i E. Smulikowskiej, Warszawa 1995: cz. 1, Stare i nowe miasto, Częstochówka i przedmieścia, opracowanie autorskie Z. Rozanow i E. Smulikowska, s. 60; – Aleksander Jaśkiewicz, Z dziejów muzeum w Częstochowie, „Rocznik Muzeum Częstochowskiego. Vademecum zbiorów” 2005, t. VII, s. 19, 23–24; – „7 dni” 2005, nr 31–32, s. 25, 2006, nr 48, s. 5; „Częstochowa. Echo miasta” 2011, nr 6, s. 1; „Niedziela” 2007, nr 46, s. 48; „Życie Częstochowy” 1972, nr 91, s. 10; – materiały w zbiorach Ośrodka Dokumentacji Dziejów Częstochowy Muzeum Częstochowskiego.

Paweł Michalski