Aleja 24 (kamienica kupiecka)

Aleja 24 (kamienica kupiecka), wybudowana przez Jana Nowickiego u zbiegu II Alei (Al. NMP) 24 i ul. Teatralnej (Al. Kościuszki) w 1894–1907 przez → Przedsiębiorstwo Budowlane Sobierajów. Wkrótce po ukończeniu budowy odkupiona przez → Częstochowskie Towarzystwo Pożyczkowo-Oszczędnościowe (od 1922 → Spółdzielczy Bank Ludowy). Budynek architektonicznie o charakterze eklektycznym z wieloma elementami neogotyckimi, wzniesiony na planie litery L; od strony Al. Kościuszki skrzydło (liczy 51 m) z asymetrycznie ulokowaną bramą, w części od strony Alei (długości 31 m) znajduje się reprezentacyjny fronton kamienicy (z pierwszą kondygnacją dziewięcioosiową i drugą dwunastoosiową). Ozdobą budynku jest narożny ryzalit w kształcie wieży. W kamienicy miały swoje siedziby instytucje finansowe: Częstochowskie Towarzystwo Pożyczkowo-Oszczędnościowe (przeniesione w 1912 do sąsiedniego budynku przy ul. Teatralnej), od 1909 Krajowy Dom Bankowy Stanisława księcia Lubomirskiego, przejęty w 1911 przez oddział Banku Przemysłowego Warszawskiego; miał siedzibę na I piętrze budynku. Od 1917 działał tu kantor wymiany pieniędzy, a od początku lat 20. oddział Banku Kredytowego w Warszawie. W latach 30. znajdowała się tu siedziba oddziału → Stowarzyszenia Kupców Polskich. W przyziemiu swoje siedziby miały apteka oraz ekskluzywne sklepy: handel win i towarów kolonialnych K. Krakowieckiego. Magazyn Ubiorów Męskich → Romana Trawińskiego (na I piętrze), skład instrumentów muzycznych → Tomasza Porosa, od 1957 do 2004 firmowy sklep E. Wedla (dawniej im. 22 Lipca). W 1906–43 w lokalu od ul. Kościuszki pracownię artystyczno-grawerską prowadził → Lucjusz W. Cyganowski. Od 1908 w kamienicy znajdowały się biura policmajstra Częstochowy, a od 1915 etapowa komendantura wojskowa niemiecka. W maju 1917 podczas → Wielkiej Kwesty Ogólnokrajowej „Ratujcie Dzieci” lokal w kamienicy na biuro główne Komitetu Kwesty ofiarował K. Krakowiecki. W październiku 1917 podczas obchodów stulecia śmierci Tadeusza Kościuszki przemianowano Teatralną na ul. Kościuszki (obecnie Al. → Kościuszki); wówczas to w ścianę kamienicy wmurowano wykonaną przez → Zakład Rzeźbiarsko-Kamieniarski Kruszyński i Proszowski pamiątkową tablicę z piaskowca z secesyjnym napisem – ulica Tadeusza Kościuszki – i rzymskimi cyframi wyrytą datą MCMXVII. Lokale w budynku zajmowały firmy gastronomiczne: od 1910 Palarnia Kawy „Mokka kawa” → Leona Piotrowskiego i Śmigrodzkiego, od połowy lat 30. → kawiarnia Cafe „Roma” prowadzona przez → Mieczysława Junga, a od 1938 (do końca lat 40.) przez → Piotra Dębskiego. W 1956 otwarto w tym miejscu → restaurację „Jurata” (powiązaną ze sklepem Centrali Rybnej). Po 1990 były tu restauracja „Sir”, następnie bar „Sajgon”. W 1951 kamienica przeszła na własność skarbu państwa. W 1967 przeprowadzono remont, który zubożył ją architektonicznie; zlikwidowano wówczas wieżyczkę i szereg detali architektonicznych. W 1990 budynek skomunalizowano. W 2005–7 przeprowadzono generalny remont kamienicy z odtworzeniem wielu zniszczonych wcześniej zewnętrznych elementów architektonicznych i wyposażenia wewnętrznego. Spośród znanych Częstochowian w kamienicy zamieszkiwali: adwokat → Lucjusz Bugajski, stomatolog i działacz sportowy → Roman Filipowicz, lekarze: → Jan Mierowski, dyrektor szpitala miejskiego, → Władysław Karczewski, chirurg. Od 1990 w budynku swoje siedziby miały różne stowarzyszenia i partie polityczne.

Aleksander Gąsiorski, Bank Handlowy w Warszawie S.A. Oddział w Częstochowie 1897–1997. Historia oddziału banku na tle instytucji finansowych regionu, Częstochowa 1997, s. 76, 77; Andrzej Paszta, Juliusz Sętowski, Odznaki częstochowskie Lucjusza Cyganowskiego, Częstochowa 2013, s. 8, 11, 12; – Mądrość życia. Jednodniówka na drugi w Polsce Dzień Oszczędności, Częstochowa 1927 (30 X), s. 9; – „Gazeta Wyborcza Częstochowa” 2004 (28 IX), s. 4, 2006 (7 VII), s. 1, „Goniec Częstochowski” 1908, nr 235, s. 2, 1909, nr 109, s. 2, 1919, nr 98, s. 6, 1933, nr 9, s. 3; „7 Dni. Częstochowski Tygodnik Regionalny” 2004, nr 22 (R. Baranowski), s. 17; „Tygodnik Ilustrowany 1912, nr 46, s. 12; Puls Regionu” 2004 (7 X), s. 28; – Handlowiec. Kalendarz dla spraw handlu i przemysłu m. Częstochowy na 1914 r., [Częstochowa 1914?], s. 261.

Juliusz Sętowski